โรคพันธุกรรม LSD ชนิด Pompe


                   - โรค Pompe (อ่านว่า “พอม-เพ”) หรือ เรียกชื่ออีกอย่างว่าโรคกลัยโคเจนสะสมชนิดที่ 2 

                       (glycogen storage disease, type II)

                   - เกิดจากการขาดเอนไซม์ acid maltase หรือ acid alpha-glucosidase ซึ่งเป็นเอนไซม์

                     ที่ทำหน้าที่ย่อยสลายกลัยโคเจนในไลโซโซม


           สาเหตุ

                     - กลัยโคเจนเป็นสารจำพวกแป้งหรือคาร์โบไฮเดรตชนิดหนึ่ง ซึ่งมีมากในตับและกล้ามเนื้อ โดยจะเป็น

                        แหล่งเก็บพลังงานในเซลล์ของอวัยวะเหล่านี้

                     - เมื่อเซลล์เหล่านี้ไม่สามารถย่อยสลายกลัยโคเจนได้ เนื่องจากขาดเอนไซม์ก็จะทำให้ มีการสะสมเพิ่มขึ้น

                        เรื่อยๆ จนทำให้เซลล์สูญเสียการทำงานหรือถูกทำลายในที่สุด

                     - โรค Pompe จะมีการสะสมของกลัยโคเจนในเซลล์กล้ามเนื้อเป็นหลัก ดังนั้น อาการในผู้ป่วย Pompe 

                        จึงเป็นอาการของความผิดปกติของกล้ามเนื้อ (neuromuscular disease)

                    - จะมีอาการของความผิดปกติของกล้ามเนื้อลายและกล้ามเนื้อหัวใจเป็นหลัก แต่ถ้าเป็นชนิด

                       ที่อาการเริ่มต้นในวัยผู้ใหญ่ (adult-onset) ก็จะมีอาการของความผิดปกติของกล้ามเนื้อลายเท่านั้น


           โรค Pompe อาจแบ่งเป็น 2 ชนิด ตามความรุนแรง และวัยที่เริ่มมีอาการ

                     1. ชนิดที่เริ่มเป็นในวัยทารก (infantile type) เป็นชนิดที่มีความรุนแรงของโรคมาก ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการ

                         ตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 เดือนแรก และส่วนใหญ่จะเสียชีวิตภายใน 1 ปีแรก ถ้าไม่ได้รับการรักษาจาก

                         ภาวะหัวใจล้มเหลว หรือการติดเชื้อที่ปอด ผู้ป่วย Pompe ส่วนใหญ่ จะอยู่ในชนิดแรกนี้




                     2. ชนิดที่เริ่มเป็นในวัยเด็กจนถึงผู้ใหญ่ (late – onset type) เป็นชนิดที่ความรุนแรงน้อยลงมาก เนื่องจาก

                         ผู้ป่วยยังพอมีเอนไซม์เหลืออยู่ ชนิดนี้อาจเริ่มมีอาการหลังอายุ 1 ปี จนถึงวัยผู้ใหญ่ จะไม่มีอาการของ

                         ความผิดปกติของกล้ามเนื้อหัวใจ ผู้ป่วยอาจมีชีวิตจนถึงวัยกลางคนได้



           อาการและอาการแสดงของโรค Pompe

                      - กล้ามเนื้ออ่อนแรง ปวกเปียกอย่างมาก กล้ามเนื้อคออ่อน ทำให้ไม่สามารถชันคอได้

                      - พัฒนาการช้าโดยเฉพาะด้านกล้ามเนื้อ

                      - หัวใจโตมากและกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ

                      - ตับโต ลิ้นโต

                      - มีการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจหลายครั้ง

                      - ภาวะหายใจหรือหัวใจล้มเหลว

                      - ดูดนมได้ไม่ดี และมีภาวะการเจริญเติบโตล้มเหลว


          การวินิจฉัย

                  แพทย์อาจวินิจฉัยโรค Pompe ได้จากการตรวจพิเศษ ดังนี้

                  1. คลื่นไฟฟ้าหัวใจ จะมีลักษณะจำเพาะของโรคนี้ ร่วมกับการที่ภาพรังสีมีลักษณะของขนาดหัวใจที่โตมาก

                  2. การตรวจ Echo (เอ็คโค่) หัวใจ จะเห็นผนังกล้ามเนื้อหัวใจโตหนากว่าปกติ โดยเฉพาะห้องล่าง (ventricles)

                  3. การตัดชิ้นเนื้อ กล้ามเนื้อ หรือตับ จะพบการสะสมของกลัยโคเจนใน ไลโซโซม

                  4. การตรวจระดับเอนไซม์ acid alpha glucosidase ในเม็ดเลือดขาว ซึ่งอาจใช้หยดเลือดปนกระดาษ

                      กรองสำหรับตรวจกรองทารกแรกเกิดก็ได้ ซึ่งวิธีนี้เป็นการยืนยันการวินิจฉัยที่ดีที่สุด


           การถ่ายทอดพันธุกรรมของโรค Pompe

                   - เป็นการถ่ายทอดแบบยีนด้อย (autosomal recessive) โดยทั้งบิดาและมารดาของผู้ป่วยจะเป็นพาหะหรือ

                      มีพันธุกรรมที่ผิดปกติของยีน GAA ซึ่งทำให้เกิดโรค Pompe แฝงอยู่

                   - โอกาสเกิดซ้ำจะเท่ากับ 25% หรือ 1 ใน 4 ทุกการตั้งครรภ์ และ 50% หรือ ครึ่งหนึ่งจะเป็นพาหะหรือ

                      พันธุกรรมแฝง

                   - อุบัติการณ์ของโรค Pompe จะเท่ากับ 1 ใน 40,000 และมีผู้ป่วยโรคนี้รวมกันหลายพันคนทั่วโลก



             การรักษาโรค Pompe

                    การรักษาแบบประคับประคองตามอาการ ได้แก่

                    1) การช่วยหายใจ ผู้ป่วยโรค Pompe จะมีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อกะบังลมซึ่งใช้ในการหายใจ 

                        ดังนั้นผู้ป่วยจะหายใจเองได้ไม่พอจึงต้องมีการใช้เครื่องช่วยหายใจ ผู้ป่วยที่จำเป็นต้องได้รับ

                        การช่วยหายใจตลอดจำเป็นต้องได้รับการเจาะคอเพื่อความสะดวกในการดูแลทางเดินหายใจ 

                        เช่น ดูดเสมหะหรือต่อกับเครื่องช่วยหายใจ

                    2) กายภาพบำบัด จะช่วยป้องกันไม่ให้ข้อติดหรือยึดและป้องกันไม่ให้กล้ามเนื้อฝ่อจากการที่กล้ามเนื้อ

                        ไม่ได้ถูกใช้งาน

                    3) โภชนบำบัด เนื่องจากผู้ป่วยโรค Pompeจะมีปัญหาเกี่ยวกับการกลืนและทำให้มีความเสี่ยงต่อการสำลัก

                        ดังนั้นผู้ป่วยกลุ่มนี้จำเป็นต้องได้รับอาหารทางสาย (tube feeding)


             การรักษาโดยการให้เอนไซม์ทดแทน (Enzyme replacement therapy, ERT)

                       - ในปี 2006 องค์การอาหารและยาของสหรัฐอเมริกา (FDA) ได้อนุมัติการรักษาโดยการให้เอนไซม์

                         ทดแทน ในผู้ป่วยโรค Pompe ชนิดที่มีอาการตั้งแต่วัยทารก

                       - ขนาดของยาที่ใช้คือ 20-40 มิลลิกรัม/ก.ก. ทุก 2 สัปดาห์ โดยให้ผ่านทางหลอดเลือดดำ

                       - ผลการรักษาจะเห็นผลชัดเจนในผู้ป่วยที่ได้รับเอนไซม์ก่อนอายุ 6 เดือน และ ก่อนต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ

                       - โดยผู้ป่วยกลุ่มที่ได้รับการรักษาด้วยเอนไซม์จะมีขนาดของหัวใจลดลง ทักษะและพัฒนาการด้าน

                          กล้ามเนื้อดีขึ้น ไม่จำเป็นต้องได้รับการช่วยหายใจ และอายุขัยยืนยาวขึ้น แต่ในผู้ป่วยที่ได้รับเอนไซม์

                         ทดแทนหลังอายุ 6 เดือน หรือการดำเนินโรคเป็นมากแล้วจนต้องช่วยหายใจ จะมีการตอบสนองต่อการ

                         รักษาด้วยเอนไซม์ไม่ดีเท่ากลุ่มที่ได้รับการรักษาก่อนอายุ 6 เดือน

              

              ผลการรักษาด้วย ERT ในประเทศไทย



ข้อมูลโดย อ.นพ. นิธิวัชร์ วัฒนวิจารณ์

สาขาเวชพันธุศาสตร์ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบา