โรคพันธุกรรม LSD ชนิด Gaucher

           

           - เป็นโรคพันธุกรรมที่มีการสะสมของสารในไลโซโซม (lysosomal storage disorder หรือ LSD) ที่พบบ่อยที่สุด

           - เกิดจากการขาดเอนไซม์ glucocerebrosidase ซึ่งอยู่ในไลโซโซม เอนไซม์นี้จะย่อยสลายสารจำพวกไขมัน 

              ที่เรียกว่า sphingolipid ซึ่งเป็นไขมันเชิงซ้อนที่ผลิตขึ้นมาในเซลล์

           - เมื่อขาดเอนไซม์ตัวนี้ จะทำให้ sphingolipid สะสมในไลโซโซมของเซลล์ที่เรียกว่า macrophage 

              (เป็นเซลล์ที่มีมากในตับ ม้าม และ ไขกระดูก)

           - เมื่อมีการสะสม sphingolipid มากขึ้นเรื่อยๆ เซลล์ macrophage จะกลายเป็นเซลล์ Gaucher ซึ่งจะพบมาก

             ในตับ ม้าม ไขกระดูก และจะไปเบียดแทนที่เซลล์ปกติ



Gaucher Cell


            อาการและอาการแสดงของโรค Gaucher 

                      ชนิดที่ 1 ไม่มีอาการทางระบบประสาท 

                             - อาการทางระบบเลือด : จ้ำเลือดออกง่าย, ซีด, เกร็ดเลือดต่ำ 

                             - อาการทางช่องท้อง : ตับโต, ม้ามโต 

                             - อาการทางกระดูก : ปวดกระดูก, การเจริญเติบโตช้า, กระดูกบาง,กระดูกหักง่าย 

                             - พบบ่อยที่สุด 

                             - เริ่มแสดงอาการได้ทุกอายุ 

                             - ช่วงอายุขัย : วัยเด็กจนถึงอายุ 80 ปี




                    ชนิดที่ 2 มีอาการทางระบบประสาทเฉียบพลัน

                            - เริ่มอาการแสดงทางระบบประสาทรุนแรงในวัยทารก

                            - ช่วงอายุขัย : เสียชีวิตใน 2 ปีแรก

                            - ผู้ป่วยจะเสียชีวิตอย่างรวดเร็วจากผลแทรกซ้อนทางระบบประสาท



              การถ่ายทอดพันธุกรรมของโรค Gaucher

                         - เป็นการถ่ายทอดแบบยีนด้อย (autosomal recessive) โดยทั้งบิดาและมารดาของผู้ป่วยจะเป็นพาหะ

                            หรือมีพันธุกรรมที่ผิดปกติของยีน GBA ซึ่งทำให้เกิดโรค Gaucher แฝงอยู่

                         - โอกาสเกิดซ้ำจะเท่ากับ 25% หรือ 1 ใน 4 ทุกการตั้งครรภ์ และ 50% หรือ ครึ่งหนึ่งจะเป็นพาหะ

                            หรือพันธุกรรมแฝง

                         - อุบัติการณ์ของโรค Gaucher จะเท่ากับ 1 ใน 57,000 (ยกเว้นในชาวยิว จะเท่ากับ 1 ใน 855)




            การวินิจฉัย

                          - การวินิจฉัยที่แน่นอนทำได้โดยการวัดระดับเอนไซม์ในเม็ดเลือดขาวหรือ fibroblast ได้ต่ำกว่า

                             หรือเท่ากับ 30% ของค่าปกติ

                           - การเจาะไขกระดูกสามารถใช้ช่วยในการวินิจฉัย แต่ผู้ป่วยจะเจ็บตัวมากกว่า และแม่นยำน้อยกว่าวิธีแรก


             การรักษาโรค Gaucher

                           - การให้เอนไซม์ทดแทน (Enzyme replacement therapy, ERT)

                           - เป็นสารที่คล้ายกับเอนไซม์ b - glucocerebrosidase ที่พบในมนุษย์ผลิตโดยเทคโนโลยี

                              ทางพันธุวิศวกรรม

                           - ทำหน้าที่เป็น glucocerebrosidase ในเซลล์ที่ขาดเอนไซม์นี้ ทำให้ลดการสะสมของสาร

                              glucocerebroside


               ผลการรักษาด้วยการให้เอนไซม์ทดแทน (ERT)

                           - ได้รับการพิสูจน์ว่าปลอดภัย และมีประสิทธิภาพในการหยุดยั้ง ลดอาการ และอาการแสดงของโรค      

                              Gaucher ชนิดที่ 1 กลับเป็นปกติ

                          - ผลการตอบสนองต่อตับ

                                 - ลดขนาดของตับลง > 30 % ใน 24 เดือน

                                 - ขนาดของตับลดลงต่อเนื่องจนถึง 60 เดือน ของการรักษา

                          - ผลการตบสนองต่อม้าม

                               - ลดขนาดของม้ามลง > 50 % ใน 24 เดือน

                               - ขนาดของม้ามลดลงต่อเนื่องจนถึง 60 เดือน ของการรักษา

                            - ผลการตอบสนองของค่าความเข้มข้นเลือด ( hemoglobin )

                               - ค่าเฉลี่ย hemoglobin เพิ่มประมาณ 2.4 g/dl หลังรักษา 24 เดือน

                               - ค่าเฉลี่ย hemoglobin ยังเพิ่มต่อเนื่องจนถึง 60 เดือนของการรักษา

                           - ผลการตอบสนองต่อเกร็ดเลือด

                               - ค่าเกร็ดเลือดเพิ่มขึ้น 2 เท่า หลังการรักษา 24 เดือน

                               - ค่าเกร็ดเลือดยังเพิ่มต่อเนื่องจนถึง 60 เดือนของการรักษา



ผลการรักษาด้วย ERT

                ขนาดของยาที่ควรได้รับ

                           - ขนาดเริ่มต้น : ขึ้นกับผู้ป่วยแต่ละราย ส่วนใหญ่จะเริ่ม 60 unit/kg ทุก 2 สัปดาห์ ทางเส้นเลือด 

                              ถ้าโรครุนแรง อาจต้องให้ปริมาณสูง หรือถี่ ขึ้น

                           - การปรับขนาด : ขึ้นกับผู้ป่วยแต่ละราย และเป้าหมายการรักษา 


                 ผลการรักษาด้วย ERT ในประเทศไทย (ก่อนและหลังรับเอนไซม์)


                  ผู้รับการรักษา ERT ในประเทศไทย





ข้อมูลโดย อ.นพ. นิธิวัชร์ วัฒนวิจารณ์

สาขาเวชพันธุศาสตร์ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล