โรคพันธุกรรม LSD ชนิดสารมิวโคโพลีแซคคาริโดซิสคั่ง 

(Mucopolysaccharidosis , MPS)

 

          - เป็นโรคพันธุกรรมเมตาบอลิกชนิดสารมิวโคโพลีแซคคาริโดซิสคั่ง (Mucopolysaccharidosis, MPS)    

          - เกิดจากความผิดปกติของการย่อยสารประกอบน้ำตาลโมเลกุลใหญ่ ซึ่งเป็นส่วนประกอบที่สำคัญ

                 ของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน  

          - ผู้ป่วย MPS ตอนแรกเกิดจะปกติ หลังจากนั้นจะเริ่มมีอาการทางกระดูก ตับโต หน้าหยาบ และข้อยึดติด 

                 บางชนิดจะมีพัฒนาการถดถอย กระจกตาขุ่นและหูหนวก ไส้เลื่อน และอาการทางระบบทางเดินหายใจ  

         - นำไปสู่อาการทางคลินิคที่หลากหลาย เช่น 

                    - สะสมใต้ผิวหนังทำให้หน้าตาหยาบ คิ้วดก ผมหยาบดั้งแบน ริมฝีปากและลิ้นหนา

                     - สะสมในข้อ ทำให้ข้อยึดติด ◦สะสมในสมอง ทำให้ศีรษะโต พัฒนาการช้า สติปัญญาอ่อน

                     - สะสมในกระจกตา ทำให้กระจกตาขุ่นขาว  

                     - สะสมที่หัวใจ ทำให้ลิ้นหัวใจรั่ว กล้ามเนื้อหัวใจหนา

                     - สะสมในตับและม้าม ทำให้ตับม้ามโต  

                     - สะสมในกระดูก ทำให้ตัวเตี้ย

                     - สะสมในเยื่อบุปากและทางเดินหายในทำให้หายใจลำบาก หายใจเสียงดัง เป็นหวัดเรื้อรัง

         - มีทั้งหมด 7 ชนิดย่อย  

                    - ชนิดที่ 1: Hurler syndrome, Hurler-Scheie syndrome, Scheie syndrome

                    - ชนิดที่ 2: Hunter syndrome

                    - ชนิดที่ 3: Sanfilippo syndrome

                    - ชนิดที่ 4: Morquio syndrome

                    - ชนิดที่ 6: Marateaux-Lamy syndrome

                    - ชนิดที่ 7: Sly syndrome

                    - ชนิดที่ 9: Natowiez

 

                    MPS ชนิดที่ 1 Hurler syndrome, Hurler-Scheie syndrome, Scheie syndrome

                    • ขาดเอนไซม์ -L-Iduronidase

                    • อาการของ Hurler จะเป็นชนิดรุนแรงเริ่มแสดงอาการในปีแรกเสียชีวิตใน 10-20 ปี อาการของ Scheie จะรุนแรงน้อยกว่า โดยเริ่มแสดงอาการในช่วงวัยรุ่นหรือผู้ใหญ่ เช่น ข้อติดยึด ผิวหนังแข็ง อาการทางกระดูกไม่รุนแรง การเจริญเติบโตและสติปัญญาปกติ

                    • การให้เอนไซม์ทดแทน สามารถรักษาอาการที่ไม่ใช่อาการทางระบบประสาทได้

                    • ตรวจพบ dermatan sulfate และ heparan sulfate ในปัสสาวะ

 

                    MPS ชนิดที่ 2 Hunter syndrom

                    • ขาดเอนไซม์ Iduronate – 2 – sulfatase (X – linked)

                    • อาการคล้าย Hurler แต่ไม่มีกระจกตาขุ่น และเป็นชนิดที่อาการไม่รุนแรง (type B)

                    • ตรวจพบ dermatan sulfate และ heparan sulfate ในปัสสาวะ

 

                    MPS ชนิดที่ 3 Sanfilippo syndrom

                    • ขาดเอนไซม์ (มี 4 ชนิด type A-D) ที่เกี่ยวข้องกับการย่อยสลาย heparan sulfate

                    • มีอาการทางสมองรุนแรง เมื่อเทียบกับอาการทางอวัยวะอื่น ส่วนสูงปกติ กระดูกผิดรูปไม่มาก พัฒนาการถดถอย (อาจมาด้วยพูดช้า) พฤติกรรมผิดปกติ ก้าวร้าว จนในที่สุด แขนขาเกร็ง อาการจะเริ่มแสดงตอนอายุ 3-4 ปี จนแขนขาเกร็ง เมื่ออายุ 10-30 ปี

                    • ตรวจพบ heparan sulfate ในปัสสาวะ

 

                    MPS ชนิดที่ 4 Morquio syndrome

                    • ขาดเอนไซม์ (มี 2 ชนิด type A,B) ที่เกี่ยวข้องกับการย่อยสลาย keratin sulfate

                    • สติปัญญาปกติ, มีความผิดปกติทางกระดูกรุนแรง

                    • ตรวจพบ keratin sulfate ในปัสสาวะ

 

                    MPS ชนิดที่ 6 Marateux-Lamy syndrome

                    • ขาดเอนไซม์ arylsulphatase B

                    • สติปัญญาปกติ มีความผิดปกติของโครงกระดูกเหมือน Hurler

                    • ตรวจพบ dermatan sulfate ในปัสสาวะ

 

                    MPS ชนิดที่ 7 Sly syndrome

                    • ขาดเอนไซม์ β – Glucuronidase

                    • อาการส่วนใหญ่เหมือน Hurler แต่มีความหลากหลายของอาการ (hydrops fetalis เกือบปกติ)

                    • ตรวจพบ dermatan sulfate, chondroitin sulfate, heparan sulfate ± ในปัสสาวะ

 

                    MPS ชนิดที่ 9 Natowiez

                    • ขาดเอนไซม์ Hyaluronidase ปัจจุบันมีรายงานผู้ป่วยเพียงรายเดียว มาด้วยตัวเตี้ย และเจ็บรอบ ๆ ข้อ

 


 

        การสืบค้นทางห้องปฏิบัติการ

                      - เอ็กซเรย์กระดูก เพื่อดูการเปลี่ยนแปลงของกระดูกที่จำเพาะกับโรค

                      - ตรวจเช็คตาเพื่อดูภาวะกระจกตาขุ่น - ตรวจการได้ยินของหู

                      - ตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้องดูตับและม้ามที่โต - ตรวจอัลตราซาวนด์หัวใจ (Echocardiograhphy)

                      - ตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารมิวโคโพลีแซคคาไรด์

                      - ตรวจวัดระดับเอนไซม์ที่สงสัยว่าบกพร่องจากเม็ดเลือดขาวหรือเซลล์ผิวหนัง

                      - ตรวจระดับยีนเพื่อหาความผิดปกติของยีนที่ก่อโรค

 

        การรักษา

              1. การรักษาประคับประคองตามอาการ

                 - การผ่าตัดเปลี่ยนกระจกตาในกรณีกระจกตาขุ่น แต่หลังผ่าตัดกระจกตาจะกลับมาขุ่นได้อีกจากสาร MPSที่สะสม

                 - การดูแลประคับประคองระบบทางเดินหายใจและหัวใจ

                 - การใส่เครื่องช่วยฟังในกรณีที่มีการได้ยินบกพร่อง

                 - การกระตุ้นพัฒนาการในกรณีที่เริ่มมีพัฒนาการช้า 2. การรักษาที่จำเพาะกับโรค

                 - การให้เอนไซม์ทดแทน (Enzyme Replacement therapy, ERT)

                 - การปลูกถ่ายไขกระดูกในคนไข้ MPS บางชนิด

             2. การรักษาที่จำเพาะกับโรค

                 - การให้เอนไซม์ทดแทน (Enzyme Replacement therapy, ERT)

                 - การปลูกถ่ายไขกระดูกในคนไข้ MPS บางชนิด

 

          การรักษาด้วยเอนไซม์ใน MPS


 

            การรักษาด้วยเอนไซม์ใน MPS ชนิดที่ 1

                       เริ่มใช้รักษาครั้งแรกในปี 2546 (2003)

                        - ลดขนาดตับม้ามที่โตไ ด้

                         - ลดการยึดติดของข้อได้

                         - ลดอาการหายใจลำบากและทำให้หัวใจทำงานดีขึ้นได้

 


 

               การรักษาด้วยเอนไซม์ใน MPS ชนิดที่ 2

                        เริ่มใช้รักษาครั้งแรกในปี 2549 (2006)

                        - ลดขนาดตับม้ามที่โตได้

                        - ลดการยึดติดของข้อได้

                        - ลดอาการหายใจลำบากและทำให้หัวใจทำงานดีขึ้นได้

 


                 การรักษาด้วยเอนไซม์ใน MPS ชนิดที่ 6

                           เริ่มใช้รักษาครั้งแรกในปี 2548 (2005)

                            - ลดขนาดตับม้ามที่โตได้

                            - ลดการยึดติดของข้อได้

 

 

ข้อมูลโดย อ.พญ. อัจฉรา เสถียรกิจการชัย  

สาขาเวชพันธุศาสตร์ ภาควิชากุมารเวชศาสตร์

 คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล